Shimoliy Koreya rahbari Kim Chen In va Kreml rahbari Vladimir Putin o‘rtasidagi hamkorlik hozirgidek hech qachon yaqin bo‘lmagan. Gap nafaqat qurol-yarog‘, balki Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushidagi askarlar haqida ham bormoqda. Ikki davlatning bunday yaqin munosabatlari butun dunyoni tashvishga solishi lozim. Biroq, bu ittifoq Shimoliy Koreya uchun ham faqat ijobiy tomonlarga ega emasdek ko‘rinadi.
Yangi o‘rnatilgan yodgorlik qahramonona ko‘rinishga ega: etti nafar ulkan erkak, ko‘pchiligi sog‘lom va qurollangan, biri yaralangan va davolangan holda quyoshga qarab turibdi. Ular jangovar ruhda, ikki nafari flagshtoksiz Rossiya va Shimoliy Koreya davlat bayroqlarini havoda tutib turishibdi. Bu joy aynan shu ikki davlat va ularning o‘zaro aloqalari haqida hikoya qiladi.
O‘tgan yakshanba kuni Shimoliy Koreya diktatori Kim Chen In urushda halok bo‘lganlar xotirasiga bag‘ishlangan yodgorlikni ochib berdi. Shimoliy Koreya poytaxtida qad ko‘targan ushbu mahobatli monument Rossiyaning Ukrainaga qarshi bosqinchilik urushiga borib, o‘sha yerda halok bo‘lgan shimoliy koreyaliklarning xotirasini ulug‘laydi. 2011-yildan beri bir partiyali davlatni uchinchi avlod sifatida boshqarib kelayotgan Kim Chen In yodgorlik poyiga gulchambar qo‘ydi. Askarlar osmonga oq sharlar uchirishdi, tepada esa qiruvchi samolyotlar uchib o‘tdi.
Xotira yodgorligi nafaqat o‘lganlar haqida
Zero, bu tantanali marosim nafaqat 2022-yildan beri davom etayotgan urushda Rossiyani qo‘llab-quvvatlayotgan taxminan 15 000 nafar shimoliy koreyalik askarlar haqida edi. Shimoliy Koreyaning ashaddiy dushmani bo‘lgan Janubiy Koreya razvedkasi ma’lumotlariga ko‘ra, ularning 6 000 nafari allaqachon halok bo‘lgan, biroq Pxenyan hukumati bu borada hech qanday ma’lumot bermaydi.
O‘lganlarni xotirlash nafaqat o‘tmishga nazar tashlash, balki kelajakka — Rossiya bilan mustahkamlanib borayotgan aloqalarga ishora edi. «Rossiya bu muqaddas urushda albatta g‘alaba qozonadi», deb bayonot berdi Kim Chen In yakshanba kuni. Marosim munosabati bilan Shimoliy Koreyaga tashrif buyurgan Rossiya Mudofaa vaziri Andrey Belousov Janubiy Koreyaning «Yonhap» axborot agentligi xabariga ko‘ra shunday degan: «Biz joriy yilning o‘zidayoq 2027-yildan 2031-yilgacha bo‘lgan davr uchun Rossiya-Koreya harbiy hamkorlik rejasini imzolashga tayyormiz. Davlatlararo munosabatlarimiz misli ko‘rilmagan yuksak darajaga ko‘tarildi».
Taxminan ikki yil avval Shimoliy Koreya — sobiq Sovet Ittifoqi bilan ham yaqin aloqada bo‘lgan davlat — Rossiya bilan harbiy pakt imzolagan edi. Ushbu hujjat bilan har ikki davlat ziddiyatli vaziyatlarda bir-biriga o‘zaro yordam berishni kafolatlaydi. Bu qadam har ikki tomon uchun ham mantiqiy edi, chunki ikkalasi ham xalqaro sanksiyalar ostida qolgan: Shimoliy Koreya asosan yadroviy dasturi uchun, Rossiya esa Ukrainaga hujumi tufayli.
Shimoliy Koreya va Rossiya o‘rtasidagi mukammal munosabatlar
Shundan beri hamkorlik sezilarli darajada chuqurlashdi. Shimoliy Koreya Rossiyani nafaqat askarlar, balki Sovet davridan qolgan va Rossiya qurollariga mos keladigan harbiy anjomlar bilan ham ta’minlamoqda. Rossiya esa o‘z navbatida iqtisodiy jihatdan ancha qashshoq bo‘lgan Shimoliy Koreyaga iqtisodiy yordam ko‘rsatmoqda. Bu holat xalqaro savdo taqiqlari ostida yashayotgan Shimoliy Koreyani Rossiyaning Ukrainaga hujumidan eng ko‘p foyda ko‘rayotgan davlatga aylantirdi.
Oslo universiteti professori va Shimoliy Koreya bo‘yicha ekspert Vladimir Tixonov shunday deydi: «Hozirgi vaqtda Rossiyaga Shimoliy Koreya kabi yaqin boshqa davlat yo‘q». Shunga mos ravishda Kim Chen In Pxenyan va Moskva o‘rtasida «mustahkam qal’a» qurish zarurligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu munosabatlar endi «qon» bilan ham mustahkamlangan.
Rossiya bilan aloqalarning kuchayishi Shimoliy Koreya uchun nafaqat iqtisodiy yordam (BMT ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat aholisining katta qismi to‘yib ovqatlanmaydi), balki xavf-xatarlarni kamaytirish uchun ham muhimdir. Shu paytgacha Pxenyan qo‘shni Xitoy yordamiga juda bog‘lanib qolgan edi. Endilikda o‘zi bilan quruqlik orqali chegaradosh bo‘lgan Rossiyaning ham birdamligiga tayan olish rejimni tashqi bosimlarga nisbatan kamroq zaif qiladi.
Aloqalar aslida qanchalik yaxshi ekanligi noaniq
Rossiya bilan yaxshi aloqalar Kim Chen In uchun o‘z kursisini saqlab qolishda ikkinchi sug‘urta vazifasini o‘taydi. Birinchi sug‘urta — o‘n yillar davomida ishlab chiqilgan yadroviy arsenal bo‘lib, u Shimoliy Koreyaga sanksiyalar olib kelgan bo‘lsa-da, AQSh kabi dushman davlatlarni hujum qilishdan to‘xtatib turadi. Ikkinchi sug‘urta esa dunyoda imkon qadar xilma-xil ittifoqchilar tarmog‘iga ega bo‘lishdir — va bu yerda Rossiya hal qiluvchi rol o‘ynamoqda.
Shunga qaramay, kuzatuvchilar bu ittifoqning qanchalik samarali ekanligi borasida turlicha fikrda. 2025-yil sentyabr oyida Seuldagi Fridrix Naumann jamg‘armasi tomonidan o‘tkazilgan «Teng bo‘lmagan sheriklik» (Unequal Partnership) nomli tadqiqot Shimoliy Koreyada Moskva va Pxenyan o‘rtasidagi almashinuvdan norozilik kuchayganini ko‘rsatdi. Ma’lumotlarga ko‘ra, Shimoliy Koreya Rossiyaga 9,8 milliard AQSh dollarigacha bo‘lgan qiymatdagi qurol, o‘q-dori va qo‘shin yetkazib bergan.
Bunga javoban Rossiyadan kelayotgan yordam qiymati ko‘pi bilan 1,2 milliard dollarni tashkil etadi. Naumann jamg‘armasining Koreya byurosi rahbari Frederik Sporning yozishicha, bular asosan oziq-ovqat va neft, shuningdek, cheklangan miqdordagi havo mudofaa tizimlari, GPS qurilmalarini chalg‘ituvchi vositalar va ehtimol qiruvchi samolyotlardir. «Bundan tashqari, boshqa biror sezilarli qaytuvchi yordam haqida dalillar yo‘q», deb qo‘shimcha qiladi u.
Ukrainaga qarshi qo‘llab-quvvatlash davom etishi kutilmoqda
Shunga qaramay, Shimoliy Koreya uchinchi davlatlar oldida o‘zini dadil tutmoqda. Dunyodagi mojarolar fonida Kim so‘nggi paytlarda yana raketa sinovlarini ko‘paytirdi — bu jangovar shaylik ramzidir. Agar Kimning yakshanba kungi bayonotlari noto‘g‘ri tushunilmagan bo‘lsa, Shimoliy Koreya diktatori Rossiyaga yana askarlar yuborishga tayyor.
Ularning o‘limi taqdirida qahramonliklarini ulug‘laydigan yodgorlik esa endi tayyor.
Manba: Felix Lill analitik maqolasi
Ahmadjon tarjima qildi.