„Atirgullar inqilobi“ yetakchisi: Mixail Saakashvilining hokimiyat sari yo‘li
Bugungi kunda jahon siyosatida eng ko‘p muhokama qilinadigan shaxslardan biri, shubhasiz, Gruziyaning uchinchi prezidenti Mixail Saakashvilidir. Ko‘pchilik uni 2004–2013 yillardagi radikal islohotlari, korrupsiyaga qarshi murosasiz kurashi va mamlakatni G‘arb integratsiyasi sari yetaklagan davlat arbobi sifatida taniydi. Biroq uning prezidentlik kursisigacha bo‘lgan hayoti va siyosiy yo‘li qanday kechgan edi?
Postsovet hududidagi yangi avlod yetakchisining hokimiyat tepasiga kelish tarixi va „Atirgullar inqilobi“ ortidagi omillarga nazar tashlaymiz.
G‘arb ta’limi va huquqiy poydevor
Mixail Saakashvili 1967 yil 21 dekabrda Tbilisi shahrida tug‘ilgan. Uning dunyoqarashi va siyosiy strategiyasi shakllanishida G‘arbda olgan yuqori darajadagi ta’limi muhim rol o‘ynadi.
– 1992 yilda Kiyev davlat universitetining Xalqaro munosabatlar institutini imtiyozli tamomladi.
– AQSHning nufuzli Kolumbiya universitetida huquq magistri (LL.M.) darajasini oldi va keyinchalik Jorj Vashington universitetida tahsilini davom ettirdi.
– Strasburgdagi Inson huquqlari xalqaro institutida malaka oshirib, Nyu-Yorkdagi yirik yuridik firmalardan birida advokat sifatida faoliyat yuritdi.
Bu tajriba Saakashviliga g‘arbona huquqiy tizim va liberal qadriyatlarni chuqur o‘rganish, zamonaviy dunyo boshqaruvi talablarini anglash imkoniyatini berdi.
Gruziyaga qaytish: Tizim ichidagi kurash
1995 yilda Gruziyaning o‘sha paytdagi prezidenti Eduard Shevardnadzening yaqin safdoshi Zurab Jvaniya taklifi bilan Saakashvili vatanga qaytdi va siyosatga kirib keldi. O‘sha yili u parlament deputatligiga saylanib, konstitutsiyaviy masalalar qo‘mitasini boshqardi.
2000 yil oktyabr oyida Saakashvili mamlakat Adliya vaziri etib tayinlandi. Bu lavozimda u tizimdagi eskilik sarqitlari va byurokratiyaga qarshi ochiq urush e’lon qildi. Qamoqxona tizimini yangilash, sudyalarni qayta imtihondan o‘tkazish kabi dadil qadamlarni tashladi. Biroq vazirlik ichidagi va yuqori hukumat doiralaridagi tizimli korrupsiya yosh vazirning radikal islohotlariga to‘sqinlik qildi.
Keskin burilish: 2001 yil sentyabr oyida Saakashvili davlatning yuqori bo‘g‘inlaridagi korrupsiyani, jumladan, ichki ishlar vaziri va xavfsizlik kuchlarini ochiq ayblab, jonli efirda vazirlik lavozimidan iste’fo berdi va muxolifat safiga o‘tdi.
Muxolifat maydoni va „Yagona milliy harakat“
Hukumatdan ketgach, Saakashvili o‘zining „Yagona milliy harakat“ partiyasini tuzdi. Ushbu siyosiy kuch korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash, iqtisodiy erkinlik va Yevropa Ittifoqi hamda NATO bilan yaqinlashish shiorlarini ilgari surdi.
2002 yilda u Tbilisi shahar kengashi raisi, ya’ni amalda poytaxt meri etib saylandi. Poytaxtda amalga oshirgan kommunal islohotlari va xalq bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqotlari tufayli uning aholi o‘rtasidagi nufuzi va mashhurligi keskin ortib ketdi. Xalq unda mamlakatni turg‘unlikdan olib chiqib ketadigan yangi kuchni ko‘ra boshladi.
Тарихий „Атиргуллар инқилоби“
2003 йил ноябрь ойида бўлиб ўтган парламент сайловлари Грузия тарихида янги саҳифа очди. Сайлов натижалари амалдаги ҳукумат томонидан қўпол равишда сохталаштирилгани эълон қилингач, мамлакатда норозилик тўлқини кўтарилди.
Михаил Саакашвили, Зураб Жвания ва Нино Буржанадзе бошчилигидаги мухолифат кучлари халқни тинч намойишларга чорлади. Тбилисидаги кўп кунлик тинч митинглар 22 ноябрь куни ўзининг энг юқори нуқтасига етди: янги парламентнинг очилиш маросими пайтида Саакашвили ва унинг тарафдорлари қўлларида тинчлик рамзи бўлган атиргуллар билан бинога бостириб кирдилар ва президент Шеварднадзенинг нутқини бўлиб қўйишди.
Қон тўкилишини ва мамлакат уруш гирдобига қолиб кетишини истамаган кекса сиёсатчи Эдуард Шеварднадзе 23 ноябрь куни расман истеъфога чиқишга мажбур бўлди. Тарихга „Атиргуллар инқилоби“ номи билан кирган бу воқеа постсовет ҳудудидаги энг йирик тинч ҳокимият алмашинувидан бирига айланди.
Ғалаба ва Янги Давр бошланиши
Шеварднадзе кетганидан кейин белгиланган навбатдан ташқари президентлик сайловларида халқ ўз танловини аниқ намойиш этди. 2004 йил 4 январда бўлиб ўтган овоз бериш жараёнида 36 ёшли Михаил Саакашвили 96% дан ортиқ овоз тўплаб, Грузия тарихидаги энг ёш президентга айланди.
У президентлик курсисига шунчаки ғолиб сифатида эмас, балки Грузияни коррупциядан тозалаш, иқтисодиётни модернизация қилиш ва мамлакатни жаҳон ҳамжамиятида муносиб ўринга олиб чиқиш каби улкан халқаро ва ички ваъдалар юкланган ислоҳотчи сифатида ўтирди. Унинг президентликкача бўлган йўли — янги авлоднинг эскича қолипларга қарши жамоавий ва қатъий курашининг ёрқин намунасидир.
Ўзбек Ташаббуслари Маркази
маъмурияти