1941–1944 йилларда Беларуснинг немис-фашист босқинчилари томонидан истило қилинган ҳудудларида вермахт аскарлари орасида бир исм ваҳима уйғотар эди: «Казбек». Ушбу кавказча лақаб ортида асли фарғоналик бўлган оддий ўзбек йигитининг жасорати ва матонати яширин эди.
Тракторчиликдан қўпорувчиликкача
Мамадали Топвалдиев 1919 йил 20 сентябрда Фарғона вилояти Риштон туманидаги Пандигон қишлоғида туғилган. Урушгача почтачи ва тракторчи бўлиб ишлаган ёш йигитнинг ҳаёти 1939 йилда армияга чақирилиши билан тубдан ўзгариб кетди. Иккинчи жаҳон уруши бошланганда у артиллерия полкида ҳайдовчи-механик сифатида хизмат қилаётган эди.
Урушнинг илк кунларида унинг қисми қуршовда қолиб кетди. Бироқ Мамадали таслим бўлиш ўрнига Беларуснинг зич ўрмонлари орқали ёриб чиқишга муваффақ бўлди. 1941 йилнинг охирида у кичик қаршилик кўрсатиш гуруҳига қўшилди. Кейинчалик бу гуруҳ машҳур «Чекист» партизанлар бригадасига айланди.
Афсонавий «Казбек»
Мамадали Топвалдиев махсус портлатиш мактабини тугатгач, бригаданинг 5-отряди разведка бўлимига командир этиб тайинланди. Унинг операциялари асосан Минск — Орша ва Орша — Могилёв каби стратегик темир йўл тармоқларида амалга оширилган.
Унинг жанговар ҳисоби ҳар қандай ҳарбий тарихчини ҳайратга солади:
- Қўпорувчилик: У шахсан ўзи душманнинг 19 та ҳарбий эшелонини рельсдан чиқариб, йўқ қилган.
- Яқин жанг: Қўл жангида 76 нафар фашистни маҳв этган.
- Асирга олиш: Мураккаб операция натижасида бир немис генералини тириклай қўлга олган.
Бироқ, душманни энг кўп ваҳимага солган нарса унинг «ташриф қоғози» эди. Ҳар бир муваффақиятли ҳужумдан сўнг, у дарахтлар пўстлоғига пичоқ билан «Казбек» номини ўйиб ёзиб қолдирарди. Бу орқали у босқинчиларга ҳар қадамда хавф остида эканликларини эслатиб турарди. Немис қўмондонлиги унинг боши учун ўша даврдаги астрономик сумма — 50 минг рейхсмарка мукофот ваъда қилган эди.
Олий эътироф ва Ватанга қайтиш
Орқа фронтда кўрсатган фавқулодда жасорати ва стратегик муваффақиятлари учун Мамадали Топвалдиевга 1944 йил 15 августда Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилди.
Ғалабадан сўнг у ўз она юртига қайтиб, қуролини яна меҳнат қуролига алмаштирди. Кўп йиллар давомида Риштон туманидаги жамоа хўжалиги раиси бўлиб ишлади ва урушдан кейинги оғир йилларда эл-юрт хизматида бўлди.
Фожиали якун ва мангу хотира
Мамадали Топвалдиев 1969 йил 7 майда фожиали тарзда ҳалок бўлди. Бироқ унинг мероси икки давлатда ҳам ардоқланади. Унинг қони тўкилган Беларус заминида мактаб ва кўчалар унинг номи билан аталади, ҳайкаллари эса Беларус қаҳрамонига айланган «ўзбек ўғлони»ни ёдга солиб туради.
Мамадали Топвалдиев — Ватандан минглаб километр узоқда бўлса-да, ўз халқининг номини тарихга зарҳал ҳарфлар билан ёзиб қолдирган матонат тимсолидир.
Мамадали Топвалдиевнинг хотирасини абадийлаштириш мақсадида ҳам унинг ватани Ўзбекистонда, ҳам у жанг қилган Беларус заминида ҳайкаллар ўрнатилган.
Мана шу ёдгорликлар ҳақида қисқача маълумот:
- Риштон туманидаги ҳайкал: Қаҳрамоннинг туғилиб ўсган жойи — Фарғона вилояти Риштон туманида унинг хотирасига бағишланган маҳобатли ҳайкал қад ростлаган. У ерда Мамадали Топвалдиев ҳарбий либосда, жасур қиёфада тасвирланган.
- Беларусдаги ёдгорликлар: Беларуснинг Могилёв вилояти, Круглянск туманида (унинг партизанлик отряди ҳаракат қилган ҳудуд) Топвалдиевга бағишланган ёдгорлик мажмуаси мавжуд. Беларус халқи уни ўз фарзандидек кўради ва ҳар йили Ғалаба байрамида унинг пойига гуллар қўйишади.
Бу ҳайкаллар нафақат бир инсоннинг жасорати, балки икки халқ ўртасидаги дўстлик ва умумий тарихнинг рамзи ҳисобланади. Сиз бу расмларни излаш тизимлари орқали «Мамадали Топвалдиев ҳайкали» ёки «Памятник Мамадали Топвалдыеву в Риштане» деб қидириш орқали топишингиз мумкин.
Wikipedia ma’lumotlari asosida tayyorlandi