Avval bunday ballar faqat YPX xodimlari tomonidan tuzilgan bayonnomalar asosida berilar edi. Rasmiy izohga ko‘ra, agar avtomobil egasidan boshqa shaxs boshqarayotgan bo‘lsa, jarima ballari aynan ruldagi haydovchiga yoziladi. Buni aniqlash uchun ishonchnoma, sug‘urta polisi yoki yo‘l varaqasiga murojaat qilinadi. Ammo bu tizim bir qancha muammolarni keltirib chiqaradi.
1. Aniqlik masalasi: Kamera va radarlar avtomatik tizim bo‘lishiga qaramay, haydovchini aniqlashda xatolarga yo‘l qo‘yishi mumkin. Masalan, avtomobil egasi boshqa shaxsga topshirgan bo‘lsa, lekin hujjatlar bilan bog‘liq muammo bo‘lsa, adolatsiz jarima ballari yozilishi ehtimoli bor.
2. Haydovchilarning huquqlari: Jarima ballari tizimi egasi bilan boshqaruvchi shaxsni aniq ajratishga qaramay, real hayotda huquqiy murakkabliklar yuzaga keladi. Masalan, sug‘urta polisi yoki yo‘l varaqasidagi ma’lumotlar yangiligi shubhali bo‘lishi mumkin. Bu holatlarni tez va adolatli hal qilish mexanizmi hozircha yetarli emas.
3. Jarimalarning maqsadi va samarasi: Tizimning asosiy maqsadi – xavfsizlikni oshirish va qoidabuzarliklarni kamaytirish. Lekin ko‘plab haydovchilar uchun bu tizim faqat qo‘shimcha stress va moliyaviy bosim manbaiga aylanmoqda. Agar ballar tizimi haydovchilarning ma’lumotlari va holatlarini mukammal tekshirmasa, u nafaqat adolatsizlikni, balki norozilikni ham kuchaytiradi. Jarima ballari tizimi – texnologik yangilik, lekin u hali mukammal emas. Avtomatlashtirilgan nazorat va adolatli tizim orasida muvozanatni topish zarur. Aks holda, qonuniy bo‘lishiga qaramay, tizim amaliyotda insoniy adolatni chetlab o‘tishi mumkin.
Shoira Hasanova BOʻM va OʻTM rahbari